September 25, 2026 - 109 views
Rada Języka Kaszubskiego świętuje 20-lecie działalności. Od 2006 roku zajmuje się ochroną, rozwojem i standaryzacją języka kaszubskiego. Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje dziś przekazywanie go w rodzinach – mówiła na naszej antenie Bożena Ugowska, prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego
SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 25.09.2026
Rada Języka Kaszubskiego powstała w 2006 roku, rok po wejściu w życie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, która nadała kaszubskiemu status języka regionalnego.
Był to czas, gdy na czele Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego stał Artur Jabłoński. To za jego kadencji działacze kaszubscy zdecydowali o powołaniu Rady, która miała skupiać ekspertów zajmujących się ochroną i rozwojem języka. W tym samym okresie Zrzeszenie przygotowywało strategię jego ochrony i rozwoju.
„W tim czasu dzejarze ùznalë, że to je nôlepszi czas, że czedë mómë ùstôw, mómë strategiã, żebë powołac karno lëdzy, karno ekspertów do tego, żebë sã zajelë włôsnie tą òchroną i rozwijã jãzëkã.”
Obecnie Radę tworzy 29 osób – wśród nich działacze, nauczyciele i wykładowcy.
Od pisowni po dwujęzyczne nazwy
Jednym z pierwszych zadań Rady była standaryzacja języka, zasad gramatycznych i pisowni. Miało to szczególne znaczenie wraz z rozwojem nauczania kaszubskiego w szkołach, gdy potrzebne były podręczniki, materiały dydaktyczne i odpowiednio przygotowane podstawy programowe.
Dziś zakres działalności Rady jest szerszy. Jej eksperci doradzają w sprawach językowych i tłumaczeniowych, wspierają samorządy przy wprowadzaniu dwujęzycznych nazw miejscowości oraz opracowują kaszubskie nazwy związane z nową infrastrukturą transportową.
Bożena Ugowska podkreślała przy tym, że standaryzacja nie oznacza ujednolicania wszystkich odmian kaszubszczyzny. Dotyczy przede wszystkim języka literackiego.
Lokalne dialekty powinny nadal funkcjonować w swojej naturalnej formie. Ważne jest, by ich użytkownicy nie mieli poczucia, że mówią „gorszą” kaszubszczyzną tylko dlatego, że różni się ona od języka używanego w mediach czy w szkole.
SŁUCHAJ: Gość „Dzień Dobry Kaszuby”: „Bożena Ugowska: 20 lat Rady Języka Kaszubskiego”
Największe wyzwanie? Kaszubski w rodzinach
Po dwóch dekadach działalności jedno z najważniejszych wyzwań pozostaje niezmienne: jak sprawić, by kaszubski był używany nie tylko podczas lekcji, lecz także w codziennym życiu.
„Më całi czas sobie stawiómë nowe wëzwania. Przede wszëtczim, jeśli jidze ò przekôz jãzëkòwi, to tuwò oczywisce chòdzy ò to, żebë jak nôwiãcy gadac pò kaszëbskù, wzmacniac taczi przëkôz w rodzënach.”
Szczególne znaczenie ma – zdaniem Bożeny Ugowskiej – pokolenie dziadków, w którym nadal jest wielu naturalnych użytkowników języka. W części rodzin międzypokoleniowy przekaz kaszubszczyzny został jednak przerwany. Dlatego jednym z celów jest zachęcanie starszych mieszkańców Kaszub, by rozmawiali po kaszubsku z wnukami.
Prezes ZKP zwracała uwagę, że sytuacja języka zmieniła się jednak pod jednym istotnym względem. Kaszubszczyzna jest dziś obecna w szkołach, mediach, Kościele i przestrzeni publicznej.
„Dzysô mómë dobré czasë do tegò, żebë gadac pò kaszëbskù.” – mówiła.
Kaszubskiego uczą się także dorośli
Zainteresowanie językiem widać również na kursach kaszubskiego dla dorosłych organizowanych przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.
Zajęcia odbywają się zarówno stacjonarnie w kilku miejscach na Pomorzu, jak i przez internet. Jak wskazywała Bożena Ugowska, forma online jest szczególnie ważna dla osób, które ze względu na miejsce zamieszkania lub brak czasu nie mogą regularnie dojeżdżać na zajęcia.
Bożena Ugowska i Aleksandra Kosiorek podczas 27. Zjazdu Kaszubów w Gdyni
„Żebë wnetka wszëscë Kaszëbi gôdalë pò kaszëbskù”
Podczas rozmowy zapytaliśmy prezes ZKP również o życzenie dla Rady Języka Kaszubskiego na kolejne dekady.
Bożena Ugowska odpowiedziała, że jej marzeniem jest, aby za 20 czy 50 lat prawie wszyscy Kaszubi mówili po kaszubsku. Nadzieję daje jej m.in. zainteresowanie językiem wśród młodych ludzi oraz rosnąca liczba osób, które chcą się go uczyć.
Oficjalne obchody 20-lecia Rady Języka Kaszubskiego odbędą się 26 września o godz. 10:00 na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Gdańskiego.
Redakcja: Piotr Szyca, Katarzyna Sudoł, Rafał Prokop
Opracowanie: Angelika Kummer
Fot. Radio Kaszëbë
CZYTAJ WIĘCEJ
