November 10, 2026
Pieczona gęś, czernina, półgęski, brukwianka i potrawy przygotowane według dawnych receptur. W Swołowie od lat listopad ma smak pomorskiej gęsiny. Biesiada „Na św. Marcina najlepsza pomorska gęsina” przyciąga tysiące gości, ale za popularnością wydarzenia stoi nie tylko kuchnia. To również opowieść o tradycji, lokalnych hodowcach i zwyczajach przekazywanych z pokolenia na pokolenie.
W Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie przygotowania do listopadowego święta zaczynają się na długo przed tym, zanim w zagrodach pojawią się pierwsi goście. Trzeba rozplanować stoiska, podpisać umowy z wystawcami i przygotować muzealną wieś na przyjęcie tłumów.
„Już praktycznie dwa miesiące przed gęsiną wszystko przygotowujemy: wszystkie umowy, cały plan, mapę i rozlokowanie. To jest dla nas bardzo duże logistyczne przedsięwzięcie” – mówi Joanna Gołofit, kustosz Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie.
Doświadczenia nie brakuje. Tegoroczna impreza jest już dziewiętnastą edycją. Pierwszą zorganizowano w 2007 roku.
SŁUCHAJ ROZMOWY: Joanna Gołofit o fenomenie pomorskiej gęsiny, 09.11.2026
Gęś prosto od gospodarza
Na pytanie, dlaczego wydarzenie zyskało tak dużą popularność, Joanna Gołofit odpowiada bez wahania: najpierw jedzenie.
Muzeum od lat zwraca uwagę na pochodzenie produktów i stara się, by gęsina trafiająca na stoły pochodziła od lokalnych gospodarzy.
„Bardzo staramy się, żeby ta gęsina była od gospodarzy, swojska, dobrej jakości. Pilnujemy tego już od lat i myślę, że to jest główna przyczyna, dlaczego tak dużo osób odwiedza nas właśnie w tym czasie” – mówi Joanna Gołofit.
Wraz z rosnącą popularnością święta zwiększyło się również zainteresowanie hodowlą. Z muzeum współpracują gospodarstwa agroturystyczne, koła gospodyń wiejskich i lokalni producenci. Do Swołowa przyjeżdżają między innymi wystawcy z Kaszub – z Kamienicy Królewskiej czy Paczewa – oraz gospodarstwa z okolic Słupska.
Muzeum szczególnie promuje gęś pomorską – starą rasę związaną z regionem od setek lat.
Dlaczego gęś na św. Marcina?
Tradycja nie zaczęła się wraz z pierwszą edycją imprezy w Swołowie. Jej korzenie sięgają znacznie głębiej.
Według jednej z legend św. Marcin, niechętny przyjęciu godności biskupiej, ukrył się, ale jego obecność zdradziły gęsi. Z czasem ptak stał się jednym z symboli świętego.
Znaczenie miał również kalendarz dawnej wsi. Listopad był czasem zakończenia prac polowych i uboju gęsi. Po intensywnym sezonie nadchodził moment odpoczynku i wspólnego biesiadowania.
„To był ten okres jesienny, kiedy prace się kończyły i był moment na biesiadę, na odpoczynek właśnie z tą gęsią na stole” – opowiada Joanna Gołofit.
Podobne zwyczaje rozwijały się na Pomorzu, w Wielkopolsce czy na terenach niemieckich. Jak zwraca uwagę kustosz, tradycje tych regionów przez stulecia przenikały się ze sobą.
Czernina jak u babci
Na stoiskach można znaleźć klasyczną pieczoną gęś, pasztety i półgęski, ale także burgery czy współczesne interpretacje dawnych dań. Szefowie kuchni przygotowują również degustacje, których szczegółów organizatorzy nie chcą wcześniej zdradzać.
Są jednak potrawy, bez których trudno wyobrazić sobie pomorskie święto gęsiny.
To między innymi gęsie pipki, pasztety, czernina czy brukwianka na gęsinie. Poszczególne regiony mają własne warianty tych samych potraw. Kaszubska czernina jest zazwyczaj bardziej słodko-kwaśna, podczas gdy w Wielkopolsce spotyka się wersje bardziej wytrawne.
Dla Joanny Gołofit wybór ulubionego dania jest prosty.
„Moja to jest czernina. Co roku przyjeżdża pani, która wie, że ja od razu rano idę do jej stoiska. Robi ją tak jak moja babcia Gita z Kaszub. I to jest moje danie” – mówi kustosz.
Na liście tradycyjnych smaków wysoko znajduje się również brukwianka.
„Brukwianka na gęsinie to zawsze taki top. Tradycyjna zupka” – dodaje.
Przepisy, które można zabrać do domu
Święto nie ogranicza się do degustacji. Hodowcy i gospodynie opowiadają o swoich metodach przygotowywania potraw i chętnie dzielą się recepturami.
W muzeum można też obejrzeć wystawę poświęconą gęsi pomorskiej, przedstawiającą jej historię od XVI wieku do współczesności.
„Mamy tam również przepisy kulinarne. Można je sobie sfotografować, poczytać i w domu odtworzyć. Są stare przepisy na okrasę czy pasztety, ale również uwspółcześnione receptury przygotowane przez szefów kuchni, z którymi współpracujemy” – mówi Joanna Gołofit.
W ten sposób wydarzenie staje się nie tylko wielkim jarmarkiem kulinarnym, ale także miejscem, w którym dawna kuchnia wraca do codziennego użycia.
Nie tylko przy stole
W czasie święta dostępne jest również całe Muzeum Kultury Ludowej Pomorza. W cenie biletu organizatorzy przygotowują dodatkowe atrakcje, między innymi pokazy darcia pierza ze śpiewem.
Jedna z zagród jest przeznaczona specjalnie dla dzieci – odbywają się tam teatrzyki i warsztaty. Przy wejściu odwiedzający otrzymują mapę, która pomaga odnaleźć poszczególne stoiska, pokazy i muzealne atrakcje.
Na miejscu można kupić nie tylko jedzenie i regionalne produkty, lecz również rękodzieło.
„Można zrobić pełne zakupy z każdej strony – dogodzić sobie kulinarnie i estetycznie” – zachęca kustosz.
Po weekendowych odsłonach święta pozostaje jeszcze finał. 11 listopada Swołowo ponownie zaprasza od godz. 10:00 do 17:00. Na gości czekają regionalne potrawy, wystawcy, rękodzieło oraz możliwość zwiedzania muzeum.
A kto po całym dniu nadal będzie miał apetyt na gęsinę, może zajrzeć również do muzealnej gospody „Spiżarnia w Kratę”.
Bo w Swołowie święto św. Marcina nie kończy się na jednym talerzu. To spotkanie z kuchnią, która przez kolejne pokolenia pozostaje częścią pomorskiej tradycji.
Redakcja: Piotr Szyca, Sylwia Bartosik
Opracowanie: Angelika Kummer
Fot. Radio Kaszëbë
